ویدفکتور

مالیات

جستجو

سبد خرید

(2)

۱۳۹۹/۱۲/۲۴

384

0

تفاوت نیروی محوری و شعاعی در پمپ سانتریفیوژ چیست؟

تفاوت نیروی محوری و شعاعی در پمپ سانتریفیوژ چیست؟

نیروی محوری و شعاعی پمپ چگونه ایجاد می‌شود؟ تفاوت بارها، نقش نقطه کار، روش‌های کاهش نیرو و نشانه‌های خرابی بیرینگ و آب‌بند را در این راهنمای کاربردی بخوانید.

در پمپ سانتریفیوژ، سیال فقط از ورودی به خروجی حرکت نمی‌کند؛ فشار و تغییر جهت جریان، هم‌زمان به پروانه و شفت نیرو وارد می‌کنند. بخشی از این بار در امتداد محور شفت است و بخشی عمود بر آن. اگر اندازه این نیروها با طراحی پمپ و محدوده کارکرد آن هماهنگ نباشد، بیرینگ، آب‌بند و قطعات داخلی زودتر فرسوده می‌شوند. در این راهنما علت ایجاد نیروهای محوری و شعاعی، راه‌های کاهش آن‌ها و نشانه‌هایی را که در بهره‌برداری باید جدی گرفت توضیح می‌دهیم.

تفاوت نیروی محوری و شعاعی در پمپ چیست؟

نیروی محوری یا تراست محوری در راستای طول شفت عمل می‌کند و می‌خواهد روتور را به سمت مکش یا دهش جابه‌جا کند. نیروی شعاعی بر شفت عمود است و آن را از مرکز هندسی خود به یک سمت فشار می‌دهد. هر دو نیرو در یک پمپ سالم هم وجود دارند؛ هدف طراحی حذف مطلق آن‌ها نیست، بلکه کاهش بار نامطلوب و انتقال بار باقی‌مانده به تکیه‌گاه مناسب است.این دو بار را نباید با نابالانسی جرمی پروانه یکی دانست. نابالانسی جرمی یعنی مرکز جرم مجموعه دوار دقیقاً روی محور دوران نیست و معمولاً با بالانس کردن روتور اصلاح می‌شود. نیروی هیدرولیکی ناشی از فشار و جریان، حتی با پروانه‌ای که از نظر جرمی بالانس شده است باقی می‌ماند. بنابراین اگر پس از بالانس روتور هنوز ارتعاش یا خرابی تکرار می‌شود، شرایط هیدرولیکی پمپ هم باید بررسی شود.در یک پمپ آب خانگی کوچک نیز همین اصول برقرارند، هرچند اندازه نیروها و روش تحمل آن‌ها با یک پمپ صنعتی بزرگ متفاوت است. برای انتخاب یا عیب‌یابی، باید نوع پروانه، آرایش بیرینگ، دبی واقعی و هد سیستم را با هم در نظر گرفت.

نیروی شعاعی در پوسته حلزونی چگونه ایجاد می‌شود؟

در پوسته حلزونی، سطح مقطع مسیر سیال در اطراف پروانه تغییر می‌کند تا جریان خروجی جمع‌آوری و به دهانه دهش هدایت شود. فشار پیرامون پروانه در همه زاویه‌ها یکسان نیست. جمع نیروهای ناشی از این توزیع نامتقارن، یک بار جانبی روی پروانه و سپس شفت ایجاد می‌کند. اندازه و جهت بار با دبی تغییر می‌کند و به شکل پوسته و پروانه هم وابسته است.در بسیاری از پمپ‌های حلزونی، بار شعاعی نزدیک نقطه بهترین بازده کمتر است و وقتی پمپ به‌طور مداوم در دبی بسیار کم یا بسیار زیاد کار کند می‌تواند افزایش یابد. این گزاره به معنی صفر شدن نیرو در نقطه بهترین بازده نیست. همچنین نباید فرض کرد هر افزایش ارتعاش فقط از بار شعاعی ناشی شده است؛ کاویتاسیون، ناهم‌راستایی و مشکلات مکانیکی نیز نشانه‌های مشابهی دارند.شفت تحت بار جانبی کمی خم می‌شود. اگر خمش و ارتعاش از حدود طراحی فراتر بروند، لقی بین قطعات دوار و ثابت تغییر می‌کند و آب‌بند مکانیکی یا رینگ‌های سایشی ممکن است آسیب ببینند. پوسته دوحلزونی یا دیفیوزر در برخی طرح‌ها به متعادل‌تر شدن فشار پیرامون پروانه کمک می‌کند، اما انتخاب این ساختار تابع مشخصات همان پمپ است و نمی‌توان آن را به هر دستگاه موجود اضافه کرد.

نیروی محوری از کجا می‌آید؟

فشار وارد بر سطوح جلو و پشت پروانه معمولاً یکسان نیست. در پروانه تک‌مکش، تفاوت سطح مؤثر و فشار دو طرف، همراه با تغییر تکانه سیال در ورودی و خروجی، نیروی خالصی در امتداد شفت ایجاد می‌کند. جهت و مقدار آن با طراحی پروانه، فشار مکش و دهش، لقی‌های داخلی، سرعت و نقطه کار تغییر می‌کند. به همین دلیل فقط از روی توان موتور یا قطر دهانه پمپ نمی‌توان تراست محوری را با دقت حدس زد.بیرینگ تراست یا مجموعه بیرینگ مناسب باید بار محوری باقی‌مانده را در محدوده مجاز خود تحمل کند. در پمپ‌های چندمرحله‌ای، نیروی هر مرحله می‌تواند به نیروهای مراحل دیگر اضافه شود و روش‌های تعادل ویژه‌ای لازم باشد. در پمپ دومکش، ورود سیال از دو طرف پروانه به کاهش تراست محوری کمک می‌کند، ولی خطای ساخت، تفاوت لقی‌ها یا شرایط بهره‌برداری ممکن است باز هم نیروی باقی‌مانده ایجاد کند.

نقطه کار و منحنی پمپ چه نقشی دارند؟

پمپ سانتریفیوژ در میز آزمون با فشارسنج و دبی‌سنج
آزمون نقطه کار پمپ سانتریفیوژ
نقطه کار محل تقاطع منحنی هد پمپ و منحنی سیستم است. اگر شیر دهش بیش از اندازه بسته باشد، گرفتگی در مسیر ایجاد شود یا پمپ نامتناسب با شبکه انتخاب شده باشد، دبی واقعی می‌تواند از محدوده مناسب طراحی فاصله بگیرد. در چنین وضعی، الگوی فشار اطراف پروانه و بارهای وارد بر روتور تغییر می‌کند. کارکرد طولانی دور از محدوده توصیه‌شده سازنده، یکی از علت‌های مهم افزایش تنش و استهلاک است.برای بررسی این موضوع، دبی و هد واقعی را اندازه بگیرید و روی منحنی سازنده مشخص کنید. مقاله «منحنی مشخصه پمپ» روش خواندن منحنی و پیدا کردن نقطه کار را توضیح می‌دهد. عدد بازده به‌تنهایی کافی نیست؛ محدوده مجاز کارکرد، حداقل دبی و شرایط مکش نیز اهمیت دارند. تنظیم دور با اینورتر یا تغییر شبکه باید با توجه به منحنی جدید و محدودیت‌های پمپ انجام شود.

روش‌های کاهش نیروی محوری

یکی از راه‌ها، ایجاد سوراخ‌های تعادل در پشت پروانه همراه با طراحی مناسب رینگ یا فاصله آب‌بندی است. این مسیر می‌تواند فشار پشت پروانه را کاهش دهد و بخشی از تراست محوری را خنثی کند. اندازه، تعداد و محل سوراخ‌ها باید در طراحی هیدرولیکی تعیین شوند؛ سوراخ‌کاری خودسرانه پروانه می‌تواند بازده، جریان داخلی و عملکرد آب‌بند را تغییر دهد. اگر سوراخ‌ها یا مسیر برگشت سیال با رسوب بسته شوند، تعادل اولیه نیز ممکن است به هم بخورد.در بعضی پروانه‌ها، پره‌های پشت پروانه یا «بک‌وین» با تغییر گردش سیال پشت پروانه به کاهش فشار و تراست کمک می‌کنند. این روش هم می‌تواند توان مصرفی و بازده را تحت تأثیر قرار دهد. در پمپ‌های چندمرحله‌ای ممکن است از چیدمان پشت‌به‌پشت پروانه‌ها، دیسک تعادل یا درام تعادل استفاده شود. هیچ‌یک از این سازوکارها جای بیرینگ تراست را به‌طور مطلق حذف نمی‌کنند؛ بار باقی‌مانده و شرایط گذرا باید در طراحی دیده شود.بیرینگ محوری راه دیگری برای تحمل تراست باقیمانده است، نه درمان همه علت‌های افزایش آن. نوع بیرینگ، جهت مجاز بار، مقدار پیش‌بار، روانکاری و دمای کاری باید با طراحی سازنده مطابقت داشته باشد. برای نمونه، بیرینگ تماس زاویه‌ای می‌تواند هم بار شعاعی و هم بار محوری را تحمل کند، اما آرایش و ظرفیت آن باید برای همان پمپ انتخاب شود. نصب یک بیرینگ ظاهراً قوی‌تر بدون بررسی مسیر انتقال بار ممکن است مشکل اصلی را حل نکند.

روش‌های کاهش نیروی شعاعی

اولین اقدام، نگه داشتن پمپ در محدوده دبی توصیه‌شده است. انتخاب درست پمپ و کنترل شرایط شبکه از اصلاحات بعدی کم‌هزینه‌تر و مؤثرترند. در طراحی برخی پمپ‌ها، پوسته دوحلزونی، دیفیوزر یا شکل خاص مسیر خروجی باعث یکنواخت‌تر شدن میدان فشار و کاهش بار جانبی می‌شود. این ویژگی‌ها باید در مرحله انتخاب دستگاه بررسی شوند و جایگزین پایش عملکرد پس از نصب نیستند.اگر پمپ موجود در دبی کم کار می‌کند، علت را در منحنی سیستم، وضعیت شیرها، گرفتگی صافی و تغییرات فرآیند جست‌وجو کنید. بای‌پس یا کنترل دور فقط وقتی مناسب است که حداقل جریان لازم، بازده و شرایط مکش رعایت شود. افزایش قطر شفت یا تغییر بیرینگ بدون اصلاح نقطه کار ممکن است نشانه خرابی را دیرتر نشان دهد، اما علت هیدرولیکی را برطرف نمی‌کند.

بارها چگونه به بیرینگ و آب‌بند آسیب می‌زنند؟

بار محوری بیش از ظرفیت، می‌تواند دمای بیرینگ تراست را بالا ببرد و حرکت محوری روتور را از حد مجاز خارج کند. بار شعاعی زیاد نیز خمش شفت، ارتعاش و بارگذاری نامتقارن بیرینگ را افزایش می‌دهد. در نتیجه ممکن است آب‌بند مکانیکی نشتی پیدا کند، رینگ‌های سایشی تماس پیدا کنند یا عمر روانکار کوتاه شود. البته نشتی یا گرما به‌تنهایی تشخیص قطعی نیروی هیدرولیکی نیست.در پمپ و موتور دارای کوپلینگ معمول، بیرینگ‌های پمپ برای تحمل بارهای روتور پمپ طراحی می‌شوند و نباید به‌طور کلی گفت تراست پمپ مستقیماً به بیرینگ موتور منتقل می‌شود. در پمپ‌های یکپارچه یا آرایش‌های خاص، مسیر انتقال بار متفاوت است. هنگام تکرار خرابی، نقشه مجموعه و دستور سازنده را بررسی کنید. مقاله «خرابی بلبرینگ» نیز به تشخیص علل رایج آسیب بیرینگ، از روانکاری تا بارگذاری و آلودگی، کمک می‌کند.

نشانه‌های هشدار و روش عیب‌یابی

بازرسی پروانه، شفت و بیرینگ پمپ سانتریفیوژ
بررسی روتور و بیرینگ پمپ
افزایش ارتعاش، داغ شدن محفظه بیرینگ، صدای غیرعادی، نشتی سیل و تغییر دبی یا هد از نشانه‌هایی هستند که باید ثبت شوند. به جای تکیه بر یک علامت، روند آن را با شرایط کار مقایسه کنید: مشکل از چه زمانی شروع شده، در چه دبی رخ می‌دهد و آیا پس از تغییر شیر، تعویض پروانه یا تعمیر بیرینگ به وجود آمده است؟ اندازه‌گیری ارتعاش در جهت‌های افقی، عمودی و محوری به تفکیک الگوی خرابی کمک می‌کند، ولی تفسیر آن به تجربه و داده مرجع نیاز دارد.گام بعد، مقایسه دبی، هد، فشار مکش، جریان موتور و سرعت واقعی با شرایط طراحی است. سپس هم‌راستایی کوپلینگ، وضعیت فونداسیون، روانکاری، لقی بیرینگ، لقی رینگ‌های سایشی و مسیر سوراخ‌های تعادل بررسی می‌شود. اگر علائم کاویتاسیون وجود دارد، شرایط مکش و NPSH نیز باید ارزیابی شود؛ کاویتاسیون می‌تواند بارهای ناپایدار و ارتعاش ایجاد کند. باز کردن پمپ پیش از جمع‌آوری داده‌ها ممکن است سرنخ اصلی را از بین ببرد.در زمان تعمیر، ثبت وضعیت قطعات فرسوده اهمیت دارد. سایش یک‌طرفه رینگ، آثار تماس روتور و استاتور، تغییر رنگ بیرینگ یا آسیب سطح سیل می‌توانند جهت بررسی را مشخص کنند. پس از رفع عیب، فقط به روشن شدن دستگاه اکتفا نکنید؛ دبی، هد، دما و ارتعاش را در شرایط پایدار با مقادیر قبل از تعمیر مقایسه کنید. اگر پمپ دوباره در همان نقطه نامناسب کار کند، احتمال بازگشت خرابی وجود دارد.

جمع‌بندی

نیروی محوری در امتداد شفت و نیروی شعاعی عمود بر آن عمل می‌کند. تفاوت فشار دو طرف پروانه، توزیع فشار پوسته و فاصله از نقطه کار مناسب در اندازه این بارها نقش دارند. سوراخ تعادل، پره پشتی، آرایش دومکش یا چندمرحله‌ای، پوسته دوحلزونی و بیرینگ مناسب هرکدام بخشی از راه‌حل‌اند؛ انتخاب آن‌ها به طراحی پمپ وابسته است. برای عیب‌یابی، ابتدا نقطه کار واقعی و روند علائم را مشخص کنید و سپس سراغ بررسی مکانیکی بروید. این ترتیب به جلوگیری از تعویض بی‌نتیجه قطعات و تکرار خرابی کمک می‌کند.
تفاوت نیروی محوری و شعاعی در پمپ سانتریفیوژ چیست؟
نیروی محوری در امتداد شفت و نیروی شعاعی عمود بر آن عمل می‌کند. هر دو از فشار و جریان سیال ایجاد می‌شوند، اما مسیر انتقال و روش کنترل آن‌ها یکسان نیست.
خیر. سوراخ‌های تعادل می‌توانند تراست محوری را کاهش دهند، اما بار باقی‌مانده و شرایط گذرا باید توسط آرایش بیرینگ مناسب تحمل شود. اندازه و محل سوراخ‌ها باید در طراحی پمپ تعیین شود.
کارکرد دور از محدوده توصیه‌شده می‌تواند توزیع فشار و بارهای هیدرولیکی را تغییر دهد. با این حال لرزش علت‌های دیگری مانند کاویتاسیون، ناهم‌راستایی و خرابی بیرینگ هم دارد و باید همراه با دبی، هد و شرایط مکش بررسی شود.

نظر خود رابنویسید

مطالب مرتبط

اطلاعات تماس