بوستر پمپ آتش نشانی چیست؟ معرفی کاربرد و نحوه کار

در سیستم‌های حفاظت در برابر حریق، تامین آب با فشار و دبی مناسب اهمیت زیادی دارد و شبکه آب شهری در بیشتر ساختمان‌ها نمی‌تواند در زمان بروز حریق، فشار و جریان موردنیاز تجهیزات اطفای حریق را به‌صورت پایدار تامین کند. در چنین شرایطی از مجموعه‌های پمپاژ مخصوص آتش نشانی؛ مانند بوستر پمپ آتش نشانی استفاده می‌شود تا آب از منبع ذخیره به بخش‌های مختلف سیستم اطفا منتقل شود. اگر بخواهیم بدانیم بوستر پمپ آتش نشانی چیست، می‌توان آن را مجموعه‌ای از یک یا چند پمپ لئو و تجهیزات مرتبط دانست که برای تامین فشار و دبی موردنیاز سیستم حفاظت در برابر حریق طراحی شده است. این مجموعه ممکن است در سیستم‌هایی مانند اسپرینکلر، جعبه‌های آتش نشانی و سایر تجهیزات ثابت اطفای حریق مورداستفاده قرار بگیرد. نکته مهم این است که بوستر پمپ آتش نشانی با بوستر پمپ‌های معمولی آب‌رسانی تفاوت دارد. در این مطلب می‌توانید با این نوع پمپ، نحوه عملکرد و انواع آن آشنا شوید.

بوستر پمپ آتش نشانی چیست و چه کاربردی دارد؟

برای پاسخ دقیق‌تر به این سوال که بوستر پمپ آتش نشانی چیست، باید به نقش آن در کل سیستم اطفای حریق توجه کرد. این مجموعه وظیفه دارد در زمان نیاز، آب را با فشار و دبی مناسب در شبکه آتش نشانی به جریان بیندازد. زمانی که یکی از تجهیزات اطفا فعال می‌شود، افت فشار و افزایش تقاضای آب باعث می‌شود پمپ اصلی وارد مدار شود و آب موردنیاز را تامین کند. در یک ساختمان ممکن است آب از مخزن ذخیره آتش نشانی وارد مجموعه پمپ شده و سپس به شبکه لوله‌کشی، اسپرینکلرها، جعبه‌های آتش نشانی یا سایر تجهیزات طراحی‌شده برای مقابله با حریق منتقل شود؛ بنابراین پمپ صرفا وظیفه انتقال آب را ندارد، بلکه باید بتواند نقطه کاری موردنیاز سیستم را تامین کند. انتخاب بوستر پمپ به عواملی مانند دبی موردنیاز، فشار موردنیاز، ارتفاع ساختمان، افت فشار مسیر، نوع سیستم اطفا، مشخصات منبع آب و الزامات پروژه بستگی دارد؛ در نتیجه نمی‌توان یک ظرفیت یا مدل مشخص را برای تمام ساختمان‌ها مناسب دانست.

اهمیت استفاده از بوستر پمپ آتش نشانی

استفاده از بوستر پمپ مناسب، یکی از بخش‌های مهم در طراحی سیستم تامین آب آتش نشانی است، زیرا عملکرد صحیح این مجموعه می‌تواند کمک کند تجهیزات اطفا در زمان نیاز، آب را با فشار و دبی موردنیاز دریافت کنند. از طرف دیگر، انتخاب نامناسب پمپ یا طراحی نادرست مجموعه می‌تواند باعث شود سیستم در شرایط واقعی حریق عملکرد موردانتظار را نداشته باشد. مهم‌ترین دلایل اهمیت استفاده از این مجموعه عبارت‌اند از:

• تامین فشار موردنیاز: پمپ می‌تواند فشار لازم برای رساندن آب به نقاط مختلف سیستم را تامین کند.
• تامین دبی طراحی: مجموعه پمپاژ برای تامین جریان آب موردنیاز تجهیزات اطفا انتخاب می‌شود.
• افزایش قابلیت اطمینان: استفاده از آرایش مناسب پمپ‌ها و در صورت نیاز پمپ رزرو، قابلیت اطمینان سیستم را افزایش می‌دهد.
• حفظ فشار شبکه: پمپ جوکی می‌تواند افت‌های جزئی فشار را جبران کند و از راه‌اندازی غیرضروری پمپ اصلی جلوگیری کند.
• پشتیبانی از تجهیزات اطفای حریق: عملکرد صحیح پمپ‌ها برای تامین آب موردنیاز اسپرینکلرها، جعبه‌های آتش نشانی و سایر تجهیزات طراحی‌شده در سیستم اهمیت دارد.

بوستر پمپ آتش نشانی از چه اجزایی تشکیل شده است؟

برای درک بهتر اینکه بوستر پمپ آتش نشانی چیست، آشنایی با اجزای اصلی آن می‌تواند مفید باشد. یک مجموعه پمپاژ آتش نشانی معمولا از پمپ‌های اصلی، تجهیزات کنترل فشار، تابلوهای کنترل و مجموعه‌ای از شیرآلات و تجهیزات اندازه‌گیری تشکیل می‌شود. تعداد و آرایش این تجهیزات می‌تواند باتوجه‌به طراحی سیستم و استاندارد مورداستفاده متفاوت باشد. اجزای مهم این مجموعه عبارت‌اند از:

• پمپ اصلی (Main Fire Pump): وظیفه تامین دبی و فشار اصلی موردنیاز سیستم را بر عهده دارد. هنگام افزایش تقاضای آب در اثر فعال‌شدن تجهیزات اطفا، پمپ اصلی وارد مدار می‌شود و آب را با شرایط طراحی شده به شبکه منتقل می‌کند.
• پمپ رزرو (Standby Pump): برای افزایش قابلیت اطمینان سیستم در نظر گرفته می‌شود. در صورت در دسترس نبودن پمپ اصلی یا نیاز طراحی به پمپ دوم، پمپ رزرو می‌تواند وظیفه تامین آب را بر عهده بگیرد.
• پمپ جوکی (Jockey Pump): برای جبران افت‌های جزئی فشار در شبکه استفاده می‌شود. این پمپ نسبت به پمپ اصلی ظرفیت کمتری دارد و کمک می‌کند افت فشارهای معمول باعث روشن‌شدن بی‌مورد پمپ اصلی نشوند. NFPA 20 نیز پمپ جوکی را برای حفظ فشار سیستم و جبران نشتی مجاز و افت‌های عادی فشار در نظر می‌گیرد.
• تابلو کنترل و راه‌اندازی: وضعیت عملکرد پمپ‌ها را کنترل می‌کند و فرمان‌های لازم برای راه‌اندازی یا توقف تجهیزات را بر اساس منطق کنترل سیستم در اختیار قرار می‌دهد. نوع تابلو و تجهیزات داخلی آن به نوع و آرایش پمپ‌ها وابسته است.
• کلکتورها، شیرآلات و تجهیزات کنترلی: برای اتصال پمپ‌ها به شبکه، کنترل جریان و امکان بازرسی و نگهداری سیستم استفاده می‌شوند. شیرهای یک‌طرفه، شیرهای قطع و وصل و تجهیزات اندازه‌گیری فشار از اجزای مهم این بخش هستند.

بوستر پمپ آتش نشانی چگونه کار می‌کند؟

نحوه عملکرد بوستر پمپ آتش نشانی به‌گونه‌ای است که فشار شبکه در شرایط عادی و هنگام وقوع حریق مدیریت شود. در حالت عادی، سیستم در فشار مشخصی قرار دارد و ممکن است به علت نشتی‌های مجاز یا افت‌های جزئی فشار، فشار شبکه کمی کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی، پمپ جوکی می‌تواند برای جبران این افت وارد مدار شود. هدف از این کار این است که برای افت‌های کوچک، نیازی به روشن‌شدن پمپ اصلی نباشد. اگر مصرف آب به طور قابل‌توجهی افزایش پیدا کند، برای مثال در اثر فعال‌شدن اسپرینکلر یا استفاده از تجهیزات آتش نشانی، فشار شبکه بیشتر افت می‌کند. در این حالت، فرمان راه‌اندازی پمپ اصلی صادر می‌شود تا آب موردنیاز سیستم با دبی و فشار طراحی‌شده تامین شود.

در سیستم‌هایی که پمپ رزرو نیز در نظر گرفته شده است، این پمپ برای افزایش قابلیت اطمینان مجموعه مورداستفاده قرار می‌گیرد و نحوه ورود آن به مدار به طراحی سیستم و الزامات پروژه بستگی دارد؛ بنابراین اگر بخواهیم به صورت خلاصه بگوییم بوستر پمپ آتش نشانی چیست، باید آن را یک مجموعه پمپاژ با عملکرد مرحله‌ای در نظر بگیریم که در شرایط مختلف، افت فشار و نیاز به آب را مدیریت می‌کند. پمپ جوکی برای افت‌های جزئی و پمپ اصلی برای تقاضای واقعی سیستم استفاده می‌شود و مجموعه کنترل و تجهیزات جانبی نیز عملکرد ایمن و قابل‌اطمینان سیستم را پشتیبانی می‌کنند.

انواع بوستر پمپ آتش نشانی

نوع پمپ مورداستفاده در سیستم آتش نشانی بر اساس شرایط پروژه، دبی و فشار موردنیاز، نوع منبع آب، فضای نصب و الزامات استاندارد انتخاب می‌شود؛ بنابراین بهتر است برای دریافت پاسخ این پرسش که بوستر پمپ آتش نشانی چیست، انواع پمپ را بر اساس ساختار و نحوه عملکرد آنها بررسی کنیم.

مطالعه بیشتر: بوستر پمپ آبرسانی چیست و چگونه کار می‌کند؟

بوستر پمپ آتش نشانی با پمپ سانتریفیوژ

پمپ‌های سانتریفیوژ از رایج‌ترین انواع پمپ‌های مورداستفاده در سیستم‌های ثابت اطفای حریق هستند. این پمپ‌ها با انتقال انرژی مکانیکی به آب، هد و دبی موردنیاز سیستم را تامین می‌کنند. پمپ‌های تک‌مرحله‌ای و چندمرحله‌ای در طراحی‌های مختلف قابل‌استفاده هستند. استاندارد EN 12259-12 نیز الزامات مربوط به پمپ‌های سانتریفیوژ تک‌مرحله‌ای و چندمرحله‌ای مورداستفاده در سیستم‌های اسپرینکلر و Water Spray را پوشش می‌دهد.

پمپ‌های افقی و عمودی آتش نشانی

پمپ‌های آتش نشانی می‌توانند بر اساس طراحی به شکل افقی یا عمودی نصب شوند. از جمله انواع مورداستفاده می‌توان به پمپ‌های End Suction، Horizontal Split Case، Inline و Ring Section اشاره کرد. انتخاب بین این مدل‌ها به مشخصات هیدرولیکی ، فضای نصب و شرایط مکش و منبع آب بستگی دارد؛ بنابراین هنگام بررسی بوستر پمپ آتش نشانی چیست نباید فقط به نام پمپ توجه کرد؛ نحوه نصب و شرایط کاری آن نیز در انتخاب تجهیزات اهمیت دارد. EN 12259-12 انواع مختلفی از این پمپ‌ها را پوشش می‌دهد.

پمپ عمودی توربینی

پمپ‌های عمودی توربینی زمانی موردتوجه قرار می‌گیرند که شرایط منبع آب یا آرایش مکش، استفاده از این نوع پمپ را توجیه کند. این پمپ‌ها معمولا در شرایطی به کار می‌روند که پمپ باید نسبت به سطح منبع آب در موقعیت خاصی قرار داشته باشد. استاندارد EN 12259-12 نیز پمپ‌های عمودی توربینی را در دامنه پمپ‌های قابل‌استفاده برای سیستم‌های اسپرینکلر و Water Spray قرار می‌دهد.

پمپ‌های جابه‌جایی مثبت

پمپ‌های جابه‌جایی مثبت بر اساس محبوس کردن حجم مشخصی از سیال و انتقال آن در هر چرخه کار می‌کنند و از نظر اصول عملکرد با پمپ‌های سانتریفیوژ متفاوت هستند. بااین‌وجود، نباید استفاده از آنها را به‌عنوان انتخاب عمومی برای تمام سیستم‌های آتش نشانی معرفی کرد. کاربرد این پمپ‌ها به نوع سیستم و الزامات طراحی بستگی دارد و باید بررسی شود که استاندارد مورداستفاده در پروژه، استفاده از چنین تجهیزی را برای کاربرد موردنظر مجاز می‌داند یا خیر.

پمپ‌های آتش نشانی دور ثابت و دور متغیر

اگر می‌خواهید بهتر متوجه شوید که بوستر پمپ آتش نشانی چیست، باید بدانید که تقسیم‌بندی پمپ‌های آتش نشانی به دور ثابت و دور متغیر با تقسیم‌بندی بر اساس نوع هیدرولیکی پمپ تفاوت دارد. منظور از دور ثابت یا متغیر، نحوه کنترل سرعت چرخش پمپ است، نه اینکه پمپ از نوع سانتریفیوژ یا جابه‌جایی مثبت باشد. در سیستم‌های حفاظت در برابر حریق، نحوه کنترل سرعت و راه‌اندازی پمپ باید با الزامات استاندارد و طراحی پروژه هماهنگ باشد؛ بنابراین نمی‌توان ویژگی دور متغیر را به‌عنوان یک مزیت عمومی و قابل‌استفاده برای همه بوستر پمپ‌های آتش نشانی معرفی کرد. در اغلب سیستم‌های آتش نشانی، قابلیت اطمینان و عملکرد قابل‌پیش‌بینی تجهیزات از کنترل متغیر سرعت مهم‌تر است و انتخاب نوع کنترل باید بر اساس طراحی مهندسی سیستم انجام شود.

چیدمان پمپ‌ها در بوستر پمپ آتش نشانی

چیدمان پمپ‌ها در یک مجموعه آتش نشانی باید به شکلی انجام شود که سیستم بتواند در شرایط مختلف، نیاز آبی موردنظر را تامین کند و درعین‌حال قابلیت اطمینان خوبی نیز داشته باشد. یک آرایش رایج شامل پمپ جوکی، پمپ اصلی و در صورت نیاز پمپ رزرو است. البته تعداد پمپ‌ها و نحوه آرایش آنها به الزامات پروژه و سیستم اطفای حریق بستگی دارد. در شرایط عادی، فشار شبکه در محدوده مشخصی قرار دارد و افت‌های جزئی فشار می‌تواند توسط پمپ جوکی جبران شود. اگر تقاضای آب افزایش پیدا کند و افت فشار از محدوده عملکرد پمپ جوکی فراتر برود، پمپ اصلی وارد مدار می‌شود.

در سیستم‌هایی که پمپ رزرو پیش‌بینی شده است، این پمپ آب ساختمان برای افزایش قابلیت اطمینان سیستم مورداستفاده قرار می‌گیرد. در کنار پمپ‌ها، کلکتورهای مکش و دهش، شیرهای قطع و وصل، شیرهای یک‌طرفه، تجهیزات اندازه‌گیری فشار و تابلوهای کنترل نیز در آرایش مجموعه قرار می‌گیرند. طراحی این بخش باید به‌گونه‌ای باشد که دسترسی برای بازرسی، آزمایش و تعمیر تجهیزات امکان‌پذیر باشد؛ بنابراین در پاسخ به اینکه بوستر پمپ آتش نشانی چیست، باید توجه داشت که این دستگاه صرفا یک پمپ منفرد نیست؛ بلکه یک مجموعه هماهنگ از پمپ‌ها و تجهیزات کنترلی و هیدرولیکی است.

دبی و فشار بوستر پمپ آتش نشانی چگونه تعیین می‌شود؟

دبی و فشار موردنیاز بوستر پمپ آتش نشانی یک عدد ثابت و یکسان برای همه ساختمان‌ها نیست. این دو پارامتر باید بر اساس طراحی سیستم اطفای حریق و شرایط واقعی پروژه تعیین شوند. نوع سیستم اطفا، سطح و ارتفاع ساختمان، تعداد و نوع تجهیزات، مسیر لوله‌کشی، افت فشار در لوله‌ها و اتصالات و شرایط منبع آب از عواملی هستند که در تعیین نقطه کاری پمپ تاثیر دارند. دبی نشان‌دهنده حجم آبی است که پمپ در واحد زمان منتقل می‌کند و معمولا با واحدهایی مانند لیتر بر دقیقه یا مترمکعب بر ساعت بیان می‌شود. هد یا فشار موردنیاز نیز باید به‌اندازه‌ای باشد که آب بتواند در دورترین یا بحرانی‌ترین نقطه سیستم، شرایط موردنیاز طراحی را تامین کند.

برای انتخاب پمپ، فقط نگاه‌کردن به حداکثر دبی یا حداکثر فشار کافی نیست. عملکرد پمپ باید روی منحنی مشخصه آن بررسی شود تا نقطه کاری موردنظر با توانایی واقعی پمپ مطابقت داشته باشد. استاندارد EN 12259-12 نیز برای پمپ‌های تحت پوشش خود الزامات مربوط به منحنی‌های مشخصه و ارزیابی عملکرد هیدرولیکی را مطرح می‌کند؛ بنابراین، انتخاب بوستر پمپ باید پس از محاسبات هیدرولیکی و بررسی الزامات سیستم انجام شود و نمی‌توان صرفا بر اساس متراژ ساختمان یک پمپ با ظرفیت مشخص انتخاب کرد.

استانداردهای مرتبط با بوستر پمپ آتش نشانی

استانداردهای مورداستفاده در طراحی سیستم‌های حفاظت در برابر حریق به نوع سیستم و الزامات پروژه بستگی دارند. برخی استاندارد‌های مهم در این حوزه که باید برای پاسخ به سوال بوستر پمپ آتش نشانی چیست بشناسید، موارد زیر هستند:

• EN 12845: این استاندارد به طراحی، نصب و نگهداری سیستم‌های ثابت اسپرینکلر اتوماتیک می‌پردازد و الزامات مربوط به بخش‌های مختلف سیستم حفاظت در برابر حریق را مشخص می‌کند.
• EN 12259-12: این استاندارد به پمپ‌های مورداستفاده در سیستم‌های اسپرینکلر و Water Spray مربوط است و الزامات پمپ‌های سانتریفیوژ تک‌مرحله‌ای و چندمرحله‌ای و انواع مختلفی مانند End Suction، Horizontal Split Case، Inline و Vertical Turbine را پوشش می‌دهد.
• NFPA 20: یکی از مراجع مهم برای نصب پمپ‌های ثابت حفاظت در برابر حریق است و الزامات مرتبط با پمپ‌های آتش نشانی، کنترلرها، شرایط نصب و پمپ‌های حفظ فشار را پوشش می‌دهد. در این استاندارد، پمپ جوکی به‌عنوان تجهیزی برای حفظ فشار سیستم و جبران افت‌های عادی فشار شناخته می‌شود.

نکته مهم این است که استاندارد مناسب باید بر اساس مقررات محل پروژه، نوع سیستم اطفا و الزامات مرجع تاییدکننده انتخاب شود. همچنین صرفا ذکر نام یک استاندارد به معنی مناسب‌بودن هر پمپ برای سیستم آتش نشانی نیست و مشخصات فنی، تاییدیه‌ها و شرایط نصب نیز باید بررسی شوند.

بوستر پمپ آتش نشانی؛ تضمین تامین آب در زمان حریق

در پاسخ نهایی به سوال بوستر پمپ آتش نشانی چیست، می‌توان گفت این پمپ یک مجموعه پمپاژ تخصصی برای تامین آب موردنیاز سیستم حفاظت در برابر حریق است. این مجموعه بسته به طراحی پروژه می‌تواند از پمپ اصلی، پمپ رزرو، پمپ جوکی، تابلوهای کنترل، کلکتورها، شیرآلات و تجهیزات اندازه‌گیری تشکیل شود. پمپ اصلی وظیفه تامین نیاز اصلی سیستم را بر عهده دارد، پمپ رزرو برای افزایش قابلیت اطمینان در نظر گرفته می‌شود و پمپ جوکی برای جبران افت‌های جزئی فشار کاربرد دارد. نوع پمپ آب ابارا، تعداد پمپ‌ها، دبی و فشار موردنیاز نیز باید بر اساس محاسبات هیدرولیکی، شرایط ساختمان، نوع سیستم اطفا و استانداردهای مرتبط تعیین شود؛ بنابراین انتخاب بوستر پمپ آتش نشانی نباید مانند انتخاب یک پمپ آب‌رسانی معمولی انجام شود. تجهیزات مورداستفاده باید متناسب با الزامات سیستم حفاظت در برابر آتش انتخاب و نصب شوند تا در زمان وقوع حادثه، شبکه بتواند آب موردنیاز را با شرایط طراحی تامین کند.

سوالات متداول درباره این که بوستر پمپ آتش نشانی چیست

بوستر پمپ آتش نشانی چه تفاوتی با بوستر پمپ آب‌رسانی دارد؟

بوستر پمپ آتش نشانی برای تامین آب سیستم حفاظت در برابر حریق طراحی می‌شود و باید الزامات و استانداردهای مرتبط با این سیستم‌ها را رعایت کند. بوستر پمپ آب‌رسانی برای تامین آب مصرفی ساختمان استفاده می‌شود.

آیا بوستر پمپ آتش نشانی همیشه سه پمپ دارد؟

خیر. تعداد و آرایش پمپ‌ها به طراحی سیستم و الزامات پروژه بستگی دارد. در اغلب سیستم‌ها پمپ جوکی، پمپ اصلی و پمپ رزرو دیده می‌شود، اما این آرایش برای همه پروژه‌ها یکسان نیست.

پمپ جوکی در بوستر پمپ آتش نشانی چه کاری انجام می‌دهد؟

پمپ جوکی برای جبران افت‌های جزئی فشار و حفظ فشار سیستم استفاده می‌شود. به‌این‌ترتیب، برای افت‌های کوچک فشار نیازی به روشن‌شدن پمپ اصلی نیست.

دبی بوستر پمپ آتش نشانی چقدر است؟

دبی مقدار ثابتی ندارد و باید بر اساس نیاز هیدرولیکی سیستم، نوع تجهیزات اطفا، شرایط ساختمان، مسیر لوله‌کشی و الزامات طراحی تعیین شود.

آیا هر ساختمان مسکونی به بوستر پمپ آتش‌نشانی نیاز دارد؟

خیر. نیاز به بوستر پمپ به عواملی مانند ارتفاع و کاربری ساختمان، نوع سیستم اطفای حریق، فشار آب موجود و الزامات مقرراتی پروژه بستگی دارد و برای همه خانه‌ها یکسان نیست.